Rutin ultrasonografide nelere bakılır?
14. gebelik haftasını aÅŸmış bir gebelikte uygulanan her ultrasonda aÅŸağıda anlatılacak parametreler gözden geçirilir. Bu gebelik haftasından önce ise bebeÄŸin baÅŸ-popo mesafesi BPM (CRL) gebeliÄŸin haftasını ±3 gün hata payıyla verir. Bu gebelik haftasına kadar yapılan ultrasonda temel hedef gebeliÄŸin saÄŸlıklı olup olmadığının deÄŸerlendirilmesi, çoÄŸul gebelik varlığının / yokluÄŸunun araÅŸtırılması ve SAT’ın doÄŸrulanmasıdır.
BPM ölçümü yapılan kesit
14. gebelik haftasından itibaren artık bebeğin organ gelişimi tamamlanmış, amnios sıvısı üretimi anne adayından fetusa geçmiş ve plasenta da kolay görülebilir hale gelmiştir. Bu haftadan doğuma kadar yapılan ultrasonda temel hedef, öncelikle ilk trimester ultrasonografisi yapılmamışsa, burada edinilmesi gereken bilgileri edinmektir (gebeliğin sağlıklı olup olmadığının değerlendirilmesi, SAT doğrulanması gibi). Diğer hedefler gelişmekte olan fetusun gelişiminin haftasına uygun olup olmadığını değerlendirmek, anomali taraması yapmak, plasentayı ve amnios sıvısını değerlendirmektir.
Bu amaçla her ultrasonografide aşağıdaki parametreler mutlaka değerlendirilir:
BPD: Biparyetal çap (BiParietal Diameter). Bebeğin şakakları seviyesinden alınan bir kesitin yatay çapının (bir şakaktan diğer şakağa) milimetre olarak değerlendirilmesidir. Bu parametre ölçüldüğünde ultrasonun verdiği gebelik haftası 26. haftaya kadar ±7 gün hata payıyla gerçek gebelik haftasını verir. 26. haftadan sonra hata payı daha yüksektir.
HC: Başçevresi (Head Circumference). BPD kesitinde bebeÄŸin başının çevresinin milimetre cinsinden deÄŸerlendirilmesidir. Bu parametre özellikle BPD’nin çok ufak ya da çok yüksek olarak ölçüldüğü durumlarda bebeÄŸin baÅŸ büyüklüğü hakkında deÄŸerli bilgiler verir (örnek: özellikle makat duran bebeklerde BPD hatalı bir ÅŸekilde ufak bulunabilir, bu durumu mikrosefali (bebeÄŸin başının ufak olması) olarak deÄŸerlendirmeden önce HC bakılmalı ve HC deÄŸerinin verdiÄŸi gebelik haftası dikkate alınmalıdır).
AC: Karın çevresi (Abdominal Circumference). Hemen kalbin altından alınan bir kesitte bebeÄŸin karın çevresinin milimetrik olarak deÄŸerlendirilmesidir. Hatapayı nispeten yüksek bir parametredir ve özellikle diÄŸer parametreler ile uyumsuz bulunduÄŸunda klinik önem kazanır. ÖrneÄŸin diÄŸer parametreler 30. haftayı gösterirken AC’nin 26. haftaya tekabül etmesi muhtemel bir geliÅŸme geriliÄŸi açısından şüphe uyandırır, ya da diÄŸer parametreler örnek olarak 32. haftaya uyarken bu parametre 36. haftaya uyduÄŸunda bebeÄŸin yaÄŸ dokusu depolarının normalden fazla olduÄŸundan şüphelenilerek anne adayı iri bebek geliÅŸimine yolaçan diabet (ÅŸeker hastalığı) açısından incelemeye alınır.
FL: Uyluk kemiÄŸi uzunluÄŸu (Femur Length). Uyluk kemiÄŸi vücudun en uzun kemiÄŸidir ve bacağın üst kısmında yeralır. Özellikle 26. gebelik haftasından sonra gebelik haftasını ±10 gün hatapayıyla verir. Hiç takibe gelmemiÅŸ ve SAT’ını bilmeyen anne adaylarında bu kadar yüksek hatapayı bile gebelik haftasını deÄŸerlendirmek açısından önem kazanır ve bu anne adaylarında FL’nin verdiÄŸi hafta esas alınır ve gebelik takibi bu sonuca göre yönlendirilir.
Plasenta: Plasenta bebeÄŸi “besleyen” yapıdır. Plasentanın yerleÅŸim yeri doÄŸum kanalına yakın olduÄŸunda veya burayı kapattığında önem kazanır. Ancak placenta previa (”eÅŸin önde gelmesi) tanısını koymak için üçüncü trimesteri beklemekte fayda vardır. Önceleri “aÅŸağıda yerleÅŸmiÅŸ” bir plasenta uterusun büyümesiyle normal bir konuma gelebilir.
“Plasenta yaÅŸlanması” nedir?
Önceleri plasentada kalsiyum birikimine baÄŸlı olarak ultrasonda görülen beyaz odaklar doktorlar tarafından “kireçlenme ya da yaÅŸlanma” olarak anlatılır ve bu durumun bebeÄŸi tehlikeye atacağından korkulurdu. Bugünkü bilgilerimiz ise gebelik haftası ilerledikçe plasenta içinde doÄŸal olarak “kireçlenme” odaklarının ortaya çıktığını göstermektedir. Bu odaklar büyük bir alan kaplamadıkları sürece normal bir sürecin sonucu olarak kabul edilirler.
Prezentasyon: prezentasyon bebeÄŸin kendini doÄŸum kanalına ne ÅŸekilde “sunduÄŸunu” gösterir. Bebek doÄŸum kanalına başıyla ya da makatıyla “prezante” olabilir. Ya da yan veya eÄŸri durabilir. Burada dikkate edilmesi gereken ÅŸudur: Ä°leri gebelik haftalarına kadar “ters duran” yani makat prezentasyonunda olan bir bebek her an bunu deÄŸiÅŸtirebilir. Ya da bunun tam tersi söz konusu olabilir. Ä°stisnalar söz konusu olmasına karşın, 36. gebelik haftası bittiÄŸinde bebeÄŸin doÄŸum kanalına prezante oluÅŸ ÅŸekli artık deÄŸiÅŸmez.
ASV (Amnios sıvısı volümü): Rutin ultrasonografinin en önemli parametrelerinden biridir ve sıvının az bulunması da, normalden fazla bulunması da ileri inceleme ve yakın takip gerektiren bir durumdur.