Rutin Ultrasonografi
Rutin ultrasonografi gebelik takibinde, bebeÄŸin geliÅŸiminin seyrini deÄŸerlendirmede tüm anne adaylarında kullanılan, yani “bildiÄŸiniz” ultrasonografidir. Rutin denmesinin nedeni, günümüzde gebelik takibinde ideal olarak her gebelikte uygulandığında, anne adayı ve bebek saÄŸlığının korunmasında önemli avantajlar saÄŸlaması nedeniyle rutin olarak her anne adayına önerilmesidir. Her kadın-doÄŸum uzmanının eÄŸitiminde rutin ultrasonografi uygulaması yer alır.
Rutin ultrasonografi bir gebelikte kaç kez yapılmalıdır?
Bu sorunun cevabı ekolden ekole, ülkeden ülkeye, doktordan doktora değişir. Ultrasonografi aletleri pahalıdır ve uzman doktor sayısı da anne adayına her doktor kontrolünde ultrason yapılabilmesi için yeterli değildir. Esasen her doktor kontrolünde ultrason yapılması gerekli de değildir.
Bilgilerimize ve tecrübelerimize göre bir gebeliğin aşağıdaki aşamalarında ultrason mutlaka yapılmalıdır:
Erken gebelik dönemi: Gebelik tanısı laboratuar incelemeleri ve jinekolojik muayeneyle rahatlıkla konabilir. Ä°kinci adım, tanısı konan gebeliÄŸin saÄŸlıklı olup olmadığının ortaya çıkarılmasıdır. Ä°lk trimesterde özellikle dış gebelik ve mol gebeliÄŸin tanısının erken konması anne adayının bu iki durumdan daha kolay “kurtulmasına” yardımcı olur. Dış gebelikte erken tanı gebeliÄŸin laparoskopiyle tedavisine imkan tanır. Mol gebeliÄŸi de ne kadar erken tanınırsa, o kadar erken tahliye edilir. Yine erken gebelik döneminde bazı ultrason bulguları bebeÄŸin “geliÅŸmediÄŸini” gösterdiÄŸinde, kesin sonuç olan düşüğü beklemek yerine gebelik tahliye edilebilir.
Yine erken dönemde çoğul gebelik tanısı kolaylıkla konabilir. Çoğul gebelik, doktor takibini değiştiren bir gebelik türüdür ve tanısının erken dönemde konması anne adayına ve gebeliği takip eden doktora önemli avantajlar sağlar.
Erken gebelik dönemi ultrasonunun diÄŸer önemli bir avantajı da SAT’ın (son adet tarihi) doÄŸrulanmasıdır. Böylece gebeliÄŸin kaç haftalık olduÄŸu konusunda ileride oluÅŸabilecek muhtemel bir karmaÅŸa giderilmiÅŸ olur.
16-24. haftalar arası: Bu haftalar arasında bebeÄŸin organ geliÅŸimi nispeten tamamlanmıştır ve organlar ultrasonda nispeten kolay görülür hale gelir. Büyük geliÅŸim kusurları (anensefali (bebeÄŸin beyin dokusunun olmaması), nöral tüp defektleri (bebeÄŸin omuriliÄŸinin bir defektten dışarı çıkması), böbrek agenezisi (böbreklerin olmaması), kol-bacak geliÅŸim kusurları, karın duvarı defektleri (karın duvarında yapısal kusur olarak varolan bir “delikten” organların dışarı sarkması), dudenal atrezi (on iki parmak barsağında tıkanıklık)) bu ultrasonda saptanabilir. Ultrason 24. haftaya ne kadar yakın bir zamanda yapılırsa, bu tür geliÅŸim kusurlarının yakalanma ÅŸansı artar. Bazı anomali türleri ise daha geç ortaya çıkabilir.
GebeliÄŸin takibinde bir sorun saptandığında: bu iki ultrason yapıldıktan sonra imkanlar elvermediÄŸi takdirde takip ultrason olmaksızın devam ettirilebilir. Bu takiplerde kanama, “karnın büyümemesi”, bebek hareketlerinin olmaması veya azalması veya diÄŸer bazı normal dışı durumlarda sorunun aydınlatılması ve tedavinin planlanması için ultrason yapılmalıdır.
Yine bilgilerimize ve tecrübelerimize göre bir gebeliğin aşağıdaki aşamalarında ultrason zorunlu olmamakla beraber, yapılmasında fayda vardır:
11-14. haftalar arasında: 11-14 testi giderek yaygınlaşmaktadır. Hem Down sendromu taraması, hem de bu gebelik haftalarında görülebilecek anomalilerin erken tanısında önemli avantajlar sağlar. Yukarıda saydığımız anomalilerin önemli bir kısmı bu gebelik haftalarında yapılan ultrasonda da saptanabilmektedir .
19-23. haftalar arasında yapılan ayrıntılı ultrason: BaÅŸta anomalili bebek doÄŸurma açısından riski nispeten yüksek olan anne adaylarında (örnek: daha önceden anomalili doÄŸum yapmış olmak, diabetli (ÅŸeker hastalığı) olmak, yakın akrabalarında anomalili doÄŸum öyküsü olmak gibi) ideal olanı, tüm anne adaylarına bu incelemenin yapılmasıdır. Ancak ayrıntılı ultrason çözünürlüğü çok daha yüksek ultrason aletleri ve bu konuda tecrübesi olan uzman doktor gerektirir ve hiç bir ülke her anne adayına ayrıntılı ultrason uygulaması önerecek “güce” sahip deÄŸildir. Dahası, yukarıda 16-24. haftalar arasında yapılması önerilen ultrasonda, nispeten sık görülen anomaliler dikkatlice bakıldığında zaten saptanabilmektedir. Ayrıntılı ultrason yukarıdakilere ek olarak özellikle kalp anomalilerinin ve tecrübeli bir gözün kolaylıkla tanıyabileceÄŸi anomalilerin görülmesine olanak tanır (örnek: dudak-damak yarıklarının “en zor görülenleri”, Down sendromu ve diÄŸer kromozom anomalilerine iÅŸaret edebilecek “küçük” bulguların saptanması). Bu haliyle ayrıntılı ultrason günümüzde yalızca anomalili doÄŸum yapma riski yüksek olan anne adaylarına önerilen bir inceleme olarak varlığını sürdürmektedir.