Kısırlık Nedir ? ve Tüm Bilinmeyenleri :
Çiftler, bir yıl süreyle düzenli ve korunmasız iliÅŸkiye raÄŸmen gebelik elde edilmemiÅŸse, kısırlıktan söz edilebilir. Bu süre içinde kadınların yüzde 85′inde gebelik görülür. Bu demek oluyor ki toplumdaki üreme çağına gelmiÅŸ çiftlerin yaklaşık yüzde 15′i bu problemle karşı karşıyadır. Kadın yaşının40′ın üzerinde olduÄŸu grupta ise bu oran yüzde 25′e çıkar.
Kısırlığın nedenleri :
Kısırlık Sorununda Erkeğin Değerlendirilmesi
Kısırlığın nedeni, uzmanlara göre yaklaşık olarak % 50 kadın, % 50 de erkeğe aittir. Kısırlık Sorununda Erkeğin Değerlendirilmesi Safhasında; spermiogram yani meni incelemesi, kanda testosteron, FSH (kaslardaki güçsüzlük ve erime) ve prolaktin ölçümü ile ürolojik muayene yapılır. Normal bir semen 2-5 ml olup her milimetrede en az 20 milyon sperm içerir ve bunların yüzde 50 snden fazlası hareketlidir. Çok az sayıda beyaz küre içerebilir. Eğer sperm değerleri normalin altındaysa o zaman hormon analizi yapılır. Ürolojik muayenede testislerin durumu ve varikosel olup olmadığına bakılır. Varikosel, testislere kan taşıyan damarların genişlemesine ve kan akımının yavaşlamasına neden olur. Bu da testis içinde sıcaklık artışı yapar, sperm kalitesi ve hareketliliği olumsuz etkilenir.
Kısırlık Sorununda Bayanın Değerlendirilmesi
Serviks Nedir : Rahim içi yani endometrium ile vajina arasındaki açıklığa serviks denir. Buradan berrak, yapışkan, yumurta akı gibi bir sıvı salgılanır ve yumurtlama zamanı spermlerin kolayca endometriuma ulaşmasını sağlar. Diğer zamanlarda ise koyulaşır ve bir tıkaç oluşturur. Eğer yumurtlama zamanı bu sıvının kıvamı incelmezse, spermlerin yumurtaya ulaşması oldukça zorlaşır ve gebelik mümkün olmaz.
Tüplerdeki Sorunlar: Rahmin her iki tarafında bulunur ve döllenmeye hazır yumurtaları rahim içine taşır. Bunların açık olup olmadığını anlamak için HSG (Histerosalpingogram) denen ilaçlı bir film çekmek gerekir. Bu işlem, regl bittikten sonraki birkaç gün içinde yapılır. Rahim içine yerleştirilen bir kanülden röntgen filminde görülebilen bir ilaç verilir ve film çekilir.Normalde rahim beyaz renkte bir üçgen gibi görülür ve her iki tarafındaki beyaz çizgiler tüpleri gösterir. Tüplerin görülmemesi ya da karın boşluğuna verilen ilacın yayılmaması, tüpün tıkalı olduğunu gösterebilir.
İlacın rahim içinde de yayılmaması, orada bir yapışıklık ya da yer kaplayan bir lezyon olduğunu düşündürebilir.
Kısırlıkta Peritoneal faktör: Bazen HSG veya USG sonucuna göre doktor, karın içinde bir yapışıklık ya da endometrıozis olup olmadığını anlamak için laparoskopi yapmak isteyebilir.Bunun için de yine en uygun zaman, regl bitiminden sonraki birkaç gündür, işlem anestezi altında yapılır.Göbeğe yapılan 1 santimlik bir keşiden karın içine sokulan trokardan geçirilen bir teleskop ile rahim, tüpler, yumurtalıklar, bağırsaklar, karaciğer, mide ve apandisit gözlenir. Ayrıca kasıklardan sokulan yarım santimlik yardımcı trokarlardan (ince boru) geçirilen aletler yardımıyla diğer cerrahi işlemler yapılabilir. Aynı zamanda rahim içine yerleştirilen bir kanülden mavi boya verilerek tüplerin açıklığı da kontrol edilebilir. Peşinden histeroskopi ile rahim içi gözlenerek burada da bir patoloji olup olmadığı anlaşılır, varsa aynı anda tedavi edilir.
Kısırlıkta Yumurtalıklar: Yumurtalık iki tanedir ve rahmin her iki tarafında bulunur. İçinde yumurtaları barındırır ve hormonal fonksiyonda önemli rol alırlar.Yumurtalar, FSH denilen ve beyinde “hipofız” adı verilen bir salgı bezinden salınan hormonun etkisinde büyür ve estradiol denen bir baÅŸka hormon salgılar. Yaklaşık olarak reglin 14. günü civarında olgunlaÅŸarak döllenmeye hazır hale gelir. LH hormonu ise döllenmeye hazır olan yumurtayı çatlatarak karın boÅŸluÄŸuna atılmasını saÄŸlar. O sırada ortamda bir sperm varsa yumurta döllenir. Kadında yumurtlama olup olmadığını anlamak için, kanda FSH, LH ve Progesteron hormon düzeyleri ölçülebilir.Ayrıca rahim içinden yapılan biyopsi ile de bunu anlamak mümkündür.
Kadında kısırlık nedenleri
Miyom Nedir : Rahim duvarındaki kaslardan köken alan iyi huylu tümörlerdir. Tek ya da daha fazla sayıda olabilirler. Boyutu bezelye büyüklüğünden portakal büyüklüğüne ulaşabilir hatta bazen daha da büyük olabilir. Genellikle rahim duvarının dışına doğru büyürler, ancak duvarda ya da rahim içine doğru büyüyenler de vardır. Oldukça sık görülen tümörlerdir ve 30-45 yaş arası kadınlarda görülme sıklığı oldukça yüksektir.
Rahim içine doğru büyüyen miyomlar düşük, erken doğum veya kısırlığa neden olabilirler.
Miyomlar, hamilelik sırasında büyüyebilirler. Tüp bebek öncesinde özellikle içe doğru büyüyen miyomlar çıkarılmalıdır.
Endometriozis sorunu: Rahim içini kaplayan dokunun rahim dışında da olması durumudur. Yumurtalıklara ya da karın içindeki diÄŸer organlara yapışarak her regl döneminde içi kanla dolar. Bu kan, doku içinde hapsolduÄŸu için önce kesecikler sonra da kist oluÅŸur. Ä°leri evrelerde nedbe dokusu ve yapışıklılar meydana gelir. Bu durum, kronik kasık aÄŸrılarına neden olabilir. Endometrıozis, kısırlığınönde gelen nedenlerinden biridir ve üreme çağındaki kısırlık problemi olan kadınların yaklaşık yüzde 40′ında görülür Hangi mekanizma ile kısırlığa yol açtığı bugün tam olarak bilinmemekle birlikte, tüplerde neden olduÄŸu hasar neticesinde oluÅŸan tıkanıklıklar ya da dokunun salgıladığı birtakım maddelerle sperm-yumurta iliÅŸkisinin bozulması ile döllenmenin olmaması, muhtemel mekanizmalar arasında sayılır.
Bu hastalar tıbbı ya da cerrahi olarak tedavi edilebilirler. Tıbbi tedavi, yalancı hamilelik ya da yalancı menapoz oluşturularak hastanın yumurtlama fonksiyonu durdurulur ve regl görmemesi sağlanır. Böylece endometriozis odaklarının aktivasyonu önlenmiş olur. Bu tedavi yaklaşık 6 ay sürer. Ancak ilaçlar kesildiğinde tekrarlar.
Uygulama, çok çocuk isteÄŸi olmayan hastalara uygulanır. Cerrahi tedavi ise genelliklel çocuk isteÄŸi olan hastalara anestezi altında lapa-roskopi” denilen yöntemle yapılır. Burada göbek hizasında yapılan 1 santimlik bir keÅŸiden arkasında kamera bulunan bir teleskop batın içine sokulur ve tüm organlar gözlenerek tespit edilen patolojiler kasıktan sokulan 2 adet 5 mm geniÅŸliÄŸindeki aletler vasıtasıyla tedavi edilir. Amaç endometri-ozis odaklarının yakılarak ya da kesilerek yok edilmesi ve varsa yapışıklıkların açılmasıdır.
Kısırlık - Yumurtalık kistleri sorunu: İçi sıvı dolu keselerdir. Oldukça sık görülür, olguların büyük kısmı iyi huylu olup, 35 yaş altında görülür. Bu kistlerin varlığında yumurtlama durabilir ya da kistin tüplere yaptığı baskıyla oluşan mekanik etki yumurta ile spermin birleşmesini önleyerek kısırlığa yol açabilir. Belirli büyüklüğe ulaşmış kistler, ultrasonografi eşliğinde ya da laparoskopik olarak boşaltılabilir ve alınan kist içeriği sitopatolojik inceleme için kist cidarı da histopatolojık inceleme için ayrılır. Bazı kistler nüksetmeye meyillidir ve boşaltıldıktan sonra eğer tup bebek yapılacaksa bu zamana kadar doğum kontrol hapları kullanılabilir.
Polikistik Över Sendromu Sorunu: Bu hastalar regl düzensizliği, tüylenme, şişmanlık ve kısırlık şikayetleriyle gelebilirler. Ayrıca yüzdeki sivilceler kanda erkeklik hormonunun artığının bir göstergesi olabilir. Bazen böbrek üstü bezi ve tiroid be zinin iyi çalışmadığı, insülin direnci olan durumlarda da görülebilir. Tanıda regl düzensizliği, kan testleri ve ultrasonografi yardımcıdır. Hasta, diğer kadınlara göre daha az yumurtladığı için daha uzun sürede hamile kalır.
Karın içi yapışıklıklar sorunu : İç üreme organlarında ya da bu organlarla bağırsaklar arasında bulunan bant ÅŸeklinde dokulardır. Bunlar genellikle daha önce geçirilmiÅŸ bir ameliyat (apandisit, yumurtalık kisti gibi…) enfeksiyon (Klamidya, Gonore) sonrası ya da endometriozis nedeniyle geliÅŸirler. Yapışıklıklar tüplerde kıvrılmalara yol açarak yumurta ve spermin tüp içinde yol almasını engellerler. Genellikle cerrahi olarak tedavi edilirler, baÅŸarı saÄŸlanamazsa tüp bebek uygulamasına geçilir.
Azalmış över rezervleri sorunu: Över rezervleri, 35 yaşından sonra azalmaya baÅŸlar ve ülkemizde ortalama menapoz yaşı olan 48′de de fonksiyonları tamamen durma noktasına gelir ve kadın menapoza girer. Bazen 20′ii ve 30′lu yaÅŸlardaki kadınlarda da bu durum oluÅŸmaya baÅŸlar. Özellikle daha önce yumurtalıktan ameliyat geçirenler (kist veya endometriozis nedeniyle) risk altındadır. Över rezervlerinin azalması demek, her ay geliÅŸen yumurta sayısının daha az olması demektir. Bu durumda FSH düzeyi kanda yükselir, iki regl arasındaki süre önce kısalır, sonra da uzar ve regl miktarı azalır.
Reglin 3. günü alınan kanda FSH ve estradiol hormonlarının seviyesi ölçülerek fikir sahibi olunabilir. Ayrıca ultrasonografıde yumurtalık hacmi ve içindeki follikül miktarı ölçülerek över rezervi değerlendirilebilir. Bu gibi hastalar fazla bekletilmeden tüp bebek tedavisine alınmalıdır.
Kısırlık Erken Över yetmezliği: 40 yaşından önce menapoza girilmesi halinde söz konusudur.
Nedeni, genellikle bilinmemekle birlikte kromozom bozuklukları, bağışıklık sistemine ait hastalıklar ve tiroid hastalıkları neden olabilir. Bu durum da yine kan testleri ile ortaya çıkarılabilir. Eğer hastada hiç yumurta kalmamışsa tüp bebek tedavisi de uygulanamaz.
Kısırlıkta tedavi edilebilen durumlar:
•Yumurtlama bozukluğu,
•Açıklanamayan infertilite.
•Tekrarlayan hamilelik kayıpları,
•Miyomlar,
•Endometriozis,
•Yumurtalık kistleri.
•Polikistik Över Sendromu,
•Karın içi kitleler ya da yapışıklıklar,
•Rahim ağzı mukus problemleri,
•Bağışıklık sistemine ait problemler,
•Tubal hastalıklar,
•Erkeğe bağlı nedenler,
•Klomifen’e (Kısırlık tedavisinde kullanılan bir ilaç) dirençli olgular.
